Page 40 - Demo

Kultura, arsimi, arti dhe let%u00ebrsia arabeArab%u00ebt krijuan nj%u00eb qytet%u00ebrim unik t%u00eb tipit urban. Muhamedi i dha p%u00ebrpar%u00ebsi arsimit dhe edukimit. Ve%u00e7 shkollave t%u00eb hapura pran%u00eb xhamive, n%u00eb kryeqytetet e kalifateve dhe n%u00eb qytete m%u00eb t%u00eb m%u00ebdha u ngrit%u00ebn universitete. P%u00ebrve%u00e7 dijetar%u00ebve mysliman%u00eb, aty jepnin m%u00ebsim dhe filozof%u00eb t%u00eb krishter%u00eb. Nj%u00eb nga mendimtar%u00ebt m%u00eb t%u00eb shquar t%u00eb bot%u00ebs myslimane ishte Ibn Sina (Avicena). Ai ishte poet, filozof dhe shkenc%u00ebtar. Ibn Sina %u00ebsht%u00eb autor i 100 librave n%u00eb fusha t%u00eb ndryshme. Veprat e filozof%u00ebve antik%u00eb, grek%u00eb e romak%u00eb u p%u00ebrkthyen n%u00eb gjuh%u00ebn arabe. U ngrit%u00ebn biblioteka dhe vende studimi. N%u00eb to ruheshin rreth dyqind mij%u00eb dor%u00ebshkrime, tekste n%u00eb t%u00eb gjitha gjuh%u00ebt: greke, latine, arabe, t%u00eb mbledhura nga i gjith%u00eb Mesdheu. Arab%u00ebt zhvilluan m%u00eb tej njohurit%u00eb n%u00eb fush%u00ebn e mjek%u00ebsis%u00eb, kimis%u00eb dhe n%u00eb matematik%u00eb. Gjithashtu, ata dhan%u00eb njohuri t%u00eb reja n%u00eb fush%u00ebn e algjebr%u00ebs dhe t%u00eb gjeometris%u00eb. Astronom%u00ebt arab%u00eb korrigjuan mjaft p%u00ebrfundime t%u00eb nxjerra prej v%u00ebzhgimeve t%u00eb b%u00ebra nga astronom%u00ebt e lasht%u00eb. Arab%u00ebt ishin edhe udh%u00ebtar%u00eb t%u00eb shquar. Disa prej tyre mb%u00ebrrit%u00ebn deri n%u00eb Rusi dhe udh%u00ebtimet e tyre i hodh%u00ebn n%u00eb harta dhe atlase. Shumica e kalif%u00ebve ishin poet%u00eb, prandaj ata i dhan%u00eb p%u00ebrpar%u00ebsi zhvillimit t%u00eb let%u00ebrsis%u00eb dhe t%u00eb artit. Asaj periudhe i p%u00ebrket vepra me fam%u00eb bot%u00ebrore %u201cNj%u00eb mij%u00eb e nj%u00eb net%u201d. Mjaft punime t%u00eb autor%u00ebve arab%u00eb u p%u00ebrkthyen n%u00eb gjuh%u00ebn latine dhe u p%u00ebrdor%u00ebn si libra baz%u00eb deri n%u00eb shek. XVI. Nj%u00eb prej tyre ishte %u201cKanuni i mjek%u00ebsis%u00eb%u201d i Ibn Sin%u00ebs. Feja islame u pasqyrua edhe n%u00eb arkitektur%u00eb. N%u00eb qendrat e %u00e7do qyteti dhe fshati u nd%u00ebrtuan xhami dhe mauzole islame. Shum%u00eb xhami shquheshin p%u00ebr eleganc%u00ebn e minareve. Ato zbukuroheshin me fragmente nga Kurani ose me natyr%u00eb t%u00eb qet%u00eb. N%u00eb qytetet e m%u00ebdha u nd%u00ebrtuan edhe pallate shum%u00eb t%u00eb bukura. Kryq%u00ebzatatMidis qytet%u00ebrimit arab dhe atij evropian kan%u00eb ekzistuar marr%u00ebdh%u00ebnie t%u00eb mira bashk%u00ebpunimi. K%u00ebto qytet%u00ebrime kan%u00eb marr%u00eb nga nj%u00ebri-tjetri, n%u00eb shk%u00ebmbimin e mallrave dhe t%u00eb ideve, let%u00ebrsis%u00eb e artit. N%u00eb rastet kur politika ka nd%u00ebrhyr%u00eb n%u00eb fet%u00eb reciproke ka pasur edhe konflikte, madje mjaft t%u00eb ashpra.P%u00ebr t%u00eb larguar v%u00ebmendjen nga problemet e brendshme, Kisha Katolike n%u00eb bashk%u00ebpunim me perandor%u00eb dhe mbret%u00ebr evropian%u00eb organizoi disa fushata fetaro-ushtarake, t%u00eb njohura me emrin e p%u00ebrbashk%u00ebt %u201ckryq%u00ebzat%u00eb%u201d. Kisha synonte t%u00eb pasurohej dhe t%u00eb forconte pozitat e saj. Perandor%u00ebt dhe mbret%u00ebrit, fisnik%u00ebt dhe aventurier%u00ebt d%u00ebshironin t%u00eb pasuroheshin. Bujkrob%u00ebrit synonin t%u00eb siguronin lirin%u00eb dhe nj%u00eb jet%u00eb m%u00eb t%u00eb mir%u00eb. Si pretekst p%u00ebr nxitjen e kryq%u00ebzatave sh%u00ebrbeu pushtimi i Jerusalemit nga turqit selxhuk%u00eb (1077). N%u00eb vitin 1095, papa Urbani II shpalli %u201cLuft%u00ebn e Shenjt%u00eb%u201d me parull%u00ebn: %u201cT%u00eb shp%u00ebtojm%u00eb varrin e Krishtit%u201d. U organizuan tet%u00eb kryq%u00ebzata, por m%u00eb t%u00eb m%u00ebdhat%u00eb jan%u00eb kat%u00ebr.1. Kryq%u00ebzata e Par%u00eb (1096), me rreth 300 000 kryqtar%u00eb, nga Franca, Gjermania dhe Italia, kaloi n%u00ebp%u00ebr Arb%u00ebri dhe mb%u00ebrriti n%u00eb Jerusalem, duke ngritur disa shtete kryqtar%u00ebsh.2. Kryq%u00ebzata e Dyt%u00eb (1144), n%u00ebn drejtimin e mbretit t%u00eb Franc%u00ebs dhe t%u00eb perandorit t%u00eb Perandoris%u00eb s%u00eb Shenjt%u00eb Romake, ndeshi n%u00eb q%u00ebndres%u00ebn e sulltanit t%u00eb Egjiptit, Saladinit. T%u00eb pakt%u00eb ishin ata q%u00eb arrit%u00ebn n%u00eb vendet e shenjta. Muhamedi n%u00ebn shoq%u00ebrin%u00eb e pasuesit t%u00eb tij, Abu Bekri. Vizatim arab i shek. XIV3Fjalorislam -%u201cdor%u00ebzim\Allahu, te Zoti.kalifat - vendi i drejtuar prej nj%u00eb kalifi.abasid %u2013 pasardh%u00ebs i Abazit.kryqtar%u00eb %u2013 emri i pjes%u00ebmarr%u00ebsve n%u00eb kryq%u00ebzata. Mbanin nj%u00eb kryq n%u00eb mantelin e veshur.kryq%u00ebzat%u00eb %u2013 fushat%u00eb ushtarake me mbules%u00eb fetare.mauzole %u2013 nd%u00ebrtes%u00eb q%u00eb ngrihet si p%u00ebrmendore mbi varrin e nj%u00eb njeriu t%u00eb shquar ose mbi varret e nj%u00eb grupi t%u00eb r%u00ebn%u00ebsh p%u00ebr mbrojtjen e atdheut.38